Kitapkolik
Kitap İncelemeleri

İnsanlığın Son 13.000 Yıllık Kısa Hikayesi: Tüfek, Mikrop ve Çelik

“Tüfek Mikrop ve Çelik, benim hayatımı değiştiren kitaplardan biri” tavsiyesi üzerine aldım TMÇ’yi elime. Kaliforniya Üniversitesi coğrafya ve fizyoloji profesörü olan Jared Diamond’ın 1997 yılında yazdığı bu kitap 1998’dePulitzer ve Aventis ödülüne layık görülmüş, “En İyi Bilim Kitabı” ünvanını almıştır. 

Diamond, 1972 yılında kuşların evrimini gözlemlemek için Papua Yeni Gine’de bulunduğu sırada lokal politikacılardan Yali ile tanışır. Yali, arkadaşına şu soruyu sorar: ‘’Neden Yeni Gine’ye gelen Avrupalı sömürgecilerin geliştirdiği teknoloji ve politik yapılanmayı yerli Yeni Gineliler hiçbir zaman geliştiremedi?’’ Bu cümle ile kitabın ön sözü başlıyor. 

Kitabı şekillendiren asıl soru ise şu: “İnsanların gelişim süreci, neden ve nasıl farklı kıtalarda bu kadar farklı şekillenmiştir?”

Diamond, bu sorunun cevabının Avrasya (Asya ve Avrupa kıtaları kitapta ayrı ayrı değerlendirilmiyor) toplumlarının biyolojik ve entelektüel kapasiteleri arasındaki farka değil, gelişimleri süresince içinde bulundukları coğrafi, beşeri ve diğer çevresel faktörlere dayandığına inanmıştır. Bu doğrultuda yazdığı kitabında; tarih, coğrafya, arkeoloji, biyoloji, jeoloji, sosyoloji gibi birçok farklı ve kapsamlı disiplini güçlü bir şekilde sentezleyerek insanlık tarihinin son 13.000 yıl içerisindeki ilerleyişini kanıtları ile birlikte ortaya koymuştur.

Şahsi kanaatim, zihninde insanlığın ve toplumların sosyal evrimi konusunda soru işaretleri olan herkesin işe bu kitapla başlayabileceği yönünde. Okuması son derece keyifli olmakla birlikte, bu disiplinlerin birkaçına ya da tamamına yabancı olan birini bile kolayca içine çekebilen, bilimsel bir kitabın donukluğundan arınmış bir kitap TMÇ.  Dönemleri kendi içerisinde ve günümüz ile karşılaştırabilme imkânı sunarak okuyucuyu aktif bir düşünce sürecine dahil eden ustalıkla yazılmış bir eser. Aynı zamanda birçok farklı disiplini, başta belirttiğim esas soru etrafında sentezleyerek okuyucunun zihninde cevaba dair teorilerin yer aldığı 13.000 yıllık başarılı bir dünya haritası oluşturuyor. 

Tüfek Mikrop ve ÇelikKısaca içerikten bahsetmek gerekirse; aslında her şey avcı-toplayıcı toplumlardan tarım toplumuna geçiş ile başlıyor. Bu geçişi başarılı bir şekilde sağlayan toplumlar, zamanlarının çoğunu beslenme materyallerini arayarak ya da aç kalma tehlikesi ile mücadele ederek geçirmeyi geride bırakıyor. İhtiyaçtan fazla üretebilen besinin aynı zamanda depolanması yerleşik düzene geçişi ve beraberinde siyasi örgütlenme, teknolojik yenilikler kaydetme, bunlar için gerkeli insan potansiyelini besleme imkanını da getiriyor. Bu sayede gerek yerli toplumları çeliktenzırhlar ile sömürgeleştirmek, gerek siyasi olarak örgütlenmiş diğer toplumlarla süren güç savaşlarında galip olabilmek için tüfekleriüretebiliyor, yazıyı keşfederek bu verileri kıtalar ve nesiller arası objektif birer miras olarak transfer edebiliyorlar. 

Hayvanları evcilleştirebilen toplumlar, savaşlarda evcil atlar ile zaferlerinezafer katarken, biyolojik olarak gerekli proteinlere hızlı ve kolay bir şekilde ulaşabiliyor. Tarım ürünleri ve hayvanların evcilleştirilmesi, kalabalık toplumları ve evcilleşmiş hayvanlardan evrimleşerek insanlarda hastalık oluşturan mikropları beraberinde getiriyor. Avrasya toplumlarının bağışık olduğu bu mikroorganizmalar, ayak bastıkları steril Yeni Dünya’da binlerce yerlinin zahmetsiz bir şekilde elimine olmasına sebep oluyor. 

Peki tüm bu avantajları, tarih sahnesindeki bu oyunun en başından itibaren Amerika, Avustralya, Afrika kıtası yerlilerine değil de Avrasyalılara sunan temel ayrıcalıklar neler? Genetik olarak üstün olmamız mı? Besbelli ki Diamond’ın cevabı: ‘’Hayır’’

Tarım ve hayvancılığın ilk bağımsız olarak başladığı topraklardan biri, bizim topraklarımızın da içinde bulunduğu ‘’Bereketli Hilal’’ başta bu üstünlüğe sahipken sonra ne oldu da güç aynı kıta içerisinde Batı’ya doğru yer değiştirdi? Peki ya Çin için süreç nasıl ilerledi? Bu ve bunun gibi birçok sorunun cevabını bulacağınız keyifli okumalar diliyorum.

Tüfek Mikrop ve Çelik
Jared Diamond
Pegasus Yayınları
Türkçesi: Ülker İnce
664 sayfa, 2018

Etiketler
Daha Fazla Göster

Gülşen Nur Çoban

Öğrenme sürecinin kendisi, başlı başına serüvenler ile dolu bir seyahattir. Fiziksel ve maddi yeterliliklerin ötesinde olan kitaplar, kişiye uçsuz bucaksız manzaralar sunar bu seyahat esnasında. Sözcükler, mucizevi bir şekilde var olan tüm zaman dilimleri arasında dinamik bir aktarım sağlar. Hiçbir zaman nankör değillerdir. Size güvendiklerinde mutlaka hikayenin bir parçası haline gelirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı