Eşik

Eşik - Irmak Zileli
10 Üslup
10 Akıcılık
10 Kapak
9 Fiyat
9.8
Müge Akçayoğlu diğer yazısı

”Ne yazık ki Ayşe her zaman sessizce geçiştiremiyor. ‘Tutturdun bir Stalin, bu mu şimdinin meselesi?’ diye sormaktan alamıyor kendini. Eylül bu sorunun ne anlama geldiğini bilmiyor. Zaten Stalin nedir, onu da bilmiyor. Annesi ‘Tutturdun bir çikolata gibi,Stalin’ dediğine göre… Bu, babasının en sevdiği şeylerden biri olmalı. Ne olur sanki annesi babasına o şeyden alsa”.

Kitap, üzerinde İngilizce ‘varis, mülk, teslimat’ kelimelerinin yazılı olduğu bir mektup eşliğinde gelen görevlinin, o sıralar 30 yaşlarında olan Eylül’ün kapısını çalıp eski bir valizi teslim etmesi ile başlıyor. Eylül eskilere, çok eskilere götürüyor okuyucuyu…

Ayşe, sol bir örgütün devrimci lideri olan Atilla’nın, devrimci kızkardeşi. Hasan ise aynı sol örgütün ikinci adamı. Gözaltına alındıkları dönemde davaları devam ederken Hasan seviyor Ayşe’yi. Dik duruşundan, meydan okuyan bakışlarından etkileniyor. Af sonrası cezaevinden çıktıklarında ise evleniyorlar. Bir süre sonra “zamanı değil” diyerek doğmamasına karar verdikleri çocuklarına hamile kalıyor Ayşe.

1 Mayıs öncesi birbirine misilleme ölümler yaşanıyor karşıt görüşler arasında. Tedirginlik kol gezerken, herkes yalnız bir hayat yaşamaya başlıyor. Bir süre sonra herkese ölümler de sıradan gelmeye başlıyor . Zira Ayşe gündüzleri gazetede ölüm ilanı yazıp Hasan cenazelere katılır iken; akşamları yılbaşı kutlaması yapabiliyorlardı. Tam da bu dönemlerde Ayşe ve Hasan’ın kızları Eylül geliyor dünyaya. Çünkü aile meclisi tarafından, artık çocuk sahibi olmalarının sakıncası olmadığına karar veriliyor.

”İlk ölüm, ilk kurşunu atan gazeteci gibi bir Kurtuluş savaşı başlatmayacaktı. Aksine. Belki ilk ölüm, topyekün bir ölümüm habercisiydi. Bilemediler”.

Sıkıyönetimin ilan edilmesi ile kaçak bir hayat yaşamaya başlıyor aile. Minik Eylül bu süreçte sorun yaşamasın diye, herkesten gizlenebilmek için saklambaç oyunu oynanırken, ”baban ne iş yapıyor?” sorusuna verilen ”serbest meslek” cevabı övgüye değer bulunuyor. Eylül’ün en çok arkadaşa ihtiyacı var iken, annesi onu bir aynanın karşısına oturtup ”işte arkadaşın, hadi oynayın diyor”… Aradan birkaç yıl geçtikten sonra Eylül’ün babası görüş ayrılığına düştüğü partinin yanısıra, 15 yıl evli kaldığı annesinden de ayrılıyor. Eylül, babasının gerçek adını 10 yaşına geldiğinde öğreniyor. O dönemlerde sadece görüş ayrılığına düşen babası ve dayısı değil, annesi ve babası arasında da kalmaya başlıyor. Birkaç zaman sonra anne-baba-dayı üçlemesine, bir de babasının sevgilisi Zeynep ekleniyor. Artık Eylül’ün hayatı bu 4 kişi arasında şekillenmeye başlıyor. Tâ ki Zeynep bir gün eşiği atlayıp kendi hayatını şekillendirmeye karar verene kadar…

Irmak Zileli’nin bu kitabı daha çok otobiyografik-biyografik olarak tanımlansa da, bana göre o dönemde yetişen devrimci ailelerin çocukluklarını temsil ediyor. Kaçak bir hayat yaşamak zorunda kalan, sürekli tedirgin olan anne-baba; Eylül, bu nedenle onlara zarar vermekten korkan, ne dese, ne yapsa doğru olacağını bilemeyen, çocukluğunu doyasıya yaşayamayan, erken büyümek zorunda kalan bir çocuk… Eylül, büyümeye başladıkça bazı şeyleri farkediyor . Örneğin anne Ayşe, hayata sorumluluk duygusu ile yaklaşırken, baba Hasan üzerinden o sorumlulukları atmaya çalışıyor. Eylül büyüdükçe şunu da anlıyor ki; babası onu sürekli ya annesi ya da dayısı ile çatışmaya zorluyor. Bu gerçekleşmeyince de duygu sömürüsü yapmaya başlıyor.

Kitapta tek bir anlatıcı yok. Anlatıcı kitabın kahramanlarının bilincinde gezerek; ilk 100 sayfada Ayşe ve Hasan oluyor, kitabın geri kalanında ise Eylül olup onun gözünden yaşadıklarını anlatıyor. Daha önce ‘Gölgesinde’ isimli kitabı ile tanıdığım Zileli, ilk kitabı olmasına rağmen müthiş bir anlatım sergilemiş Eşik’te. Her şeyi dürüst ve gerçekçi bir biçimde anlattığı bu romanı ile 2012 Yunus Nadi Roman Ödülü’ne de layık görülmüş.

Okuduğum bir röportajından alıntı ile yazımı sonlandırmak istiyorum : “Ben Eşik’i yazmaktan çok silerek yazdım. Kabaca bir hesapla 326 sayfalık bir romanın bir o kadarı silindi diyebiliriz…”

Eşik
Irmak Zileli
Everest Yayınları
370 sayfa, 2017

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.